Buteyko en hyperventilatie

Rustiger ademen, minder spanning met de Buteyko-methode.

Hyperventilatie wordt nog vaak niet op tijd herkend. Veel artsen zijn er weinig mee bekend, omdat de aandoening in medische handboeken nauwelijks wordt beschreven en in opleidingen weinig aandacht krijgt.

Toch wordt geschat dat 5 tot 11% van de patiënten die een huisarts bezoeken klachten hebben die uiteindelijk aan hyperventilatie zijn toe te schrijven (Tavel, 1964).

Wat is hyperventilatie?

Bij hyperventilatie ademt iemand meer dan het lichaam nodig heeft om een gezonde hoeveelheid koolzuurgas (CO₂) te behouden. Door de versnelde of te diepe ademhaling raakt er te veel koolzuurgas verloren, wat leidt tot een tekort in het bloed en de weefsels.
Dat tekort verstoort het evenwicht in het lichaam en kan allerlei klachten veroorzaken, zoals:

aanhoudende vermoeidheid en lusteloosheid
overgevoeligheid voor prikkels
slaapstoornissen
beven of trillen
overmatig zweten
benauwdheid of luchthonger
hartkloppingen
paniekgevoelens of claustrofobie

Veel mensen herkennen deze klachten niet direct als hyperventilatie, waardoor ze onnodig lang blijven bestaan.

Waarom krijg ik last van hyperventilatie?

De reguliere medische wetenschap ziet hyperventilatie meestal als bijverschijnsel van andere (psychische) klachten, zoals stress of angst. De Russische arts Konstantin Buteyko beschouwde het echter als een op zichzelf staande aandoening die het gevolg is van een verstoring in het ademcentrum – het deel van het zenuwstelsel dat de ademhaling aanstuurt. Die verstoring kan ontstaan door langdurige stress, spanning of perioden van overmatig ademen (bijvoorbeeld tijdens inspanning). Het ademcentrum raakt overbelast en ‘vergeet’ hoe een natuurlijke ademhaling hoort aan te voelen.

Waarom helpt de Buteyko-methode bij hyperventilatie?

De Buteyko-methode richt zich op het herstellen van de natuurlijke balans in het ademcentrum.
Met rustige, zorgvuldig opgebouwde oefeningen leer je het lichaam en zenuwstelsel opnieuw te vertrouwen op een kalme ademhaling. Daardoor herstelt de CO₂-balans, vermindert de overgevoeligheid en verdwijnen de typische hyperventilatieklachten geleidelijk.
Belangrijk daarbij is de juiste aanpak: iemand die chronisch hyperventileert kan onrust of paniek ervaren zodra de aandacht op de ademhaling wordt gericht.
De Buteyko-methode biedt een zachte, veilige manier om dat proces stap voor stap te begeleiden.

Het belang van een zorgvuldige aanpak

Bij ademhaling komen lichaam en psyche nauw samen.
Iemand die chronisch hyperventileert ontwikkelt vaak strategieën om de spanning te ontwijken: voortdurend bezig blijven, drukte opzoeken, of juist controle willen houden over de ademhaling.
Dat patroon moet worden doorbroken – niet met forceren, maar met ontspanning en bewustwording.
De Buteyko-methode maakt dat mogelijk, omdat ze werkt met inzicht in de werking van het ademcentrum en gebruik maakt van milde, gecontroleerde oefeningen.
Zo kan de ademhaling zich op natuurlijke wijze herstellen en komt het hele systeem weer tot rust.

Zelf ervaren wat Buteyko voor jou kan betekenen?

Heb je last van hyperventilatie of klachten die daarbij horen?
De Buteyko-methode helpt je om weer vertrouwen te krijgen in je ademhaling en de rust terug te vinden in je lichaam.

Veelgestelde vragen

• Moet je oppervlakkig ademhalen volgens deze methode?

  Dat hangt ervan af wat je onder oppervlakkig verstaat. Een hoge ademhaling waarbij je het middenrif niet tot nauwelijks gebruikt is in ieder geval niet de bedoeling! Dat is een zeer ongezonde vorm van ademhalen! 

  Wanneer er in de Buteyko methode wordt gesproken over een minder diepe ademhaling wordt daar mee bedoeld: een rustige buikademhaling, de borst beweegt niet tot nauwelijks, en de ademstroom is zo rustig (en in die zin dus ‘minder diep’) dat hij onhoorbaar is. Ademhaling in rust wel te verstaan, dus niet wanneer je bv aan het rennen bent.

• Hoe vaak en hoe lang moet ik oefenen voor een goed resultaat?

  Voor mensen die de cursus volgen raad ik aan 2 maal daags 15 min te oefenen. Kort na het opstaan en vlak voor het slapen gaan werkt over het algemeen het beste. Dat moet je 3 maanden vol houden.

  In hoeverre het daarna verstandig is om na die 3 maanden (zeer regelmatig) te blijven oefenen hangt van de klachten af én van wat je wilt bereiken. Meestal is het af en toe weer eens wat oefeningen doen voldoende om het resultaat dat is bereikt vast te houden.

  Voor sommigen is het 2 maal daags oefenen lastig. Als dat niet goed lukt wil dat niet zeggen dat het volgen van een cursus geen zin heeft, het resultaat zal dan alleen minder zijn. Voor resultaten zoals die op de website staan is het wel een voorwaarde.

• Waarom moet je altijd door de neus ademen, en niet door de neus in en door de mond uit?

  Ik hoor vaak dat een juiste ademhaling betekent: door de neus in en door de mond uit. Dat wordt bv vaak door sportcoaches en yogadocenten gezegd. Ik verwijs dan altijd naar het boek van James Nestor, ‘het nieuwe ademen’, waar heel duidelijk wordt aangetoond dat dat echt een misvatting is. 

  Door de mond uitademen zorgt ervoor dat de ventilatie wordt gestimuleerd. Mond ademhaling is altijd intensief ademen. Uitademen door de mond zorgt er voor dat de ademhaling in zijn geheel te intensief wordt. Naast het (te grote) verlies aan koolzuurgas dat daardoor ontstaat, verliest men dan ook teveel vocht (dehydratatie). 

• Op welke doelen richt je je  bij de Buteyko methode?

  Het klassiek antwoord op die vraag is: een controle pauze (wat daarmee wordt bedoeld wordt uitgelegd op de website) van minstens 40 sec. Die test geeft immers aan hoe goed je lichaam om kan gaan met CO2. Maar dat is niet een doel waar ik me in eerste instantie op richt. 

  Het eerste doel dat behaald moet worden is namelijk dat het richten van de aandacht op het ademen leidt tot ontspanning. Dat is voor heel wat mensen niet het geval, voor hen zorgt het zich concentreren op de eigen ademhaling voor onrust en soms zelfs voor lichte paniek. Ik bouw mijn cursussen zo op dat dat doel, dat aandacht voor de adem ontspanning geeft, door alle deelnemers behaald kan worden. Het is de namelijk de basis voor al het andere ademwerk. Diegenen die zich in deze beschrijving van onrust en lichte paniek herkennen raad ik aan het boek ‘Heradem!’ van Noelle Appermans te lezen. Zij beschrijft de angsten en paniekaanvallen die haar levensloop bepaalden, en hoe ze daar door de Buteyko methode een eind aan heeft kunnen maken.

  Een tweede doel is klachten door een gezonde ademhaling te doen verminderen dan wel verdwijnen. Je zou dat de kern kunnen noemen van de Buteyko aanpak: door te oefenen je adempatroon zo te verbeteren dat je er ziektes en aandoeningen mee kunt behandelen. Dat  kan klinken als een ‘broodje aap’, maar lees de ervaringsberichten op de website en zie wat mogelijk is wanneer je met deze methode aan het werk gaat! Voor mij betekent dit tweede doel dat ik er alles aan doe om de cursisten aan het oefenen te krijgen.

  Er is ook nog een derde doel, waar ik tijdens de cursus alleen maar een kleine aanzet toe geef: de ademhaling gebruiken om je gezondheid en conditie te verbeteren. Er zijn heel wat topsporters die dat doen. Wordt de Buteyko methode in de medische wereld genegeerd omdat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs voor zou zijn, in de sportwereld gaat men uit van een andere benadering: werkt het? Omdat het werkt zijn er heel wat ‘grote namen’ en bekende coaches in de sportwereld die met de inzichten van Buteyko werken om de sportieve prestaties te verbeteren. Als je dit aanspreekt en je ademhaling op orde is, kan ik je doorverwijzen naar een oxygen advantage coach, omdat dit derde doel in mijn cursus minder aan bod komt.

• Wat is het verschil tussen de Buteyko methode en methodes als die van Wim Hof?

  Voor iemand die de Wim Hof methode kent (voor verbonden ademhaling, een andere ademmethode, geldt hetzelfde) zal het enorme verschil daarvan met de Buteyko methode opvallen. Waar je met Buteyko oefent om zo rustig mogelijk te ademen, adem je bij deze methodes juist zeer intensief, met de mond open en in een hoog tempo. Dus eigenlijk een vorm van (bewust) hyperventileren. 

  Die verschillen zijn alleen te begrijpen wanneer je inziet dat het doel waar de methodes zich op richten zeer verschillend zijn. De Buteyko methode richt zich op het verbeteren van het (onbewuste) adempatroon, dus het ademen dat we door de dag (en de nacht!) doen zonder er verder bij na te denken. Dat zorgt voor een ontspannen en gezonde ademhaling, die maakt dat tal van aandoeningen sterk verminderen of verdwijnen.

  De Wim Hof methode, en zeker de verbonden ademhaling, wordt daarentegen gepresenteerd als een methode om emotionele doorbraken te bereiken en blokkades op te lossen. Zo zijn er heel wat  video’s op het internet te zien waarbij mensen tijdens deze vorm van ademwerk emotionele uitbarstingen hebben waarbij ze huilen, schreeuwen of lachen. Zo’n doorbraak blijkt vaak  waardevol, men heeft meer energie, voelt zich vrijer etc.

  Voor diegenen die meer willen weten over verbonden ademhaling kan ik het boek van Nikki van der Velden aanraden,’jouw adem, jouw medicijn’. Aan het eind van haar boek spreekt ze over contra-indicaties, dus condities waarbij het beoefenen van verbonden ademhaling niet zonder risico’s is. Een enorme lijst, waarbij ook aandoeningen als hoge bloeddruk, chronische hyperventilatie, hart- en vaatziekten, diabetis en astma worden genoemd. Dat zijn aandoeningen waar de Buteyko methode zich juist op richt!

  Door bewust te hyperventileren kunnen bij verbonden ademhaling en de Wim Hof methode oude patronen worden doorbroken. De ademhaling wordt dus ‘gebruikt’ om een bepaald effect te bereiken. Wat het niet doet is het verbeteren van het onbewuste adempatroon, datgene waar de Buteyko methode zich op richt. Om die reden raad ik altijd aan om eerst een Buteyko cursus te volgen om er zeker van te zijn dat je adempatroon oké is, zodat je je over de eventuele risico’s van verbonden ademhaling of de Wim Hof methode geen zorgen hoeft te maken.

• Als de Buteyko methode zo effectief is, waarom is het dan niet meer bekend?

  Een vraag die me vaker wordt gesteld, en waarvan de beantwoording niet anders kan zijn dan een aanklacht richting de reguliere medische wetenschap en gezondheidszorg. De resultaten die met de Buteyko methode behaald kunnen worden zijn zonder meer zeer overtuigend. Dat zou toch belangstelling bij de artsen en wetenschappers die zich met deze aandoeningen bezig houden moeten oproepen, zou ik zeggen. Dat is echter niet het geval. Goede resultaten worden ‘anekdotisch’ genoemd, wat zoiets wil zeggen als ‘toevallig en daarom niet van betekenis’, of er wordt gezegd dat er te weinig wetenschappelijk bewijs is voor de methode, waardoor men zich niet met de methode in wil laten. 

  Dat is tot daar aan toe. Weliswaar een zeer eenkennig standpunt, dat weinig tot geen ruimte laat voor een andere benadering. Maar wat gebeurt er wanneer er sprake is van een onderzoek dat zo is opgezet dat het zonder meer een opstap kan zijn naar een wetenschappelijk verantwoord vervolg onderzoek? Dat wordt tegengewerkt, geridiculiseerd en gedwarsboomd. U vindt op de website een documentaire van de Australische TV waarin dat duidelijk naar voren komt.