Buteyko en chronische vermoeidheid

Meer energie door een rustige, herstellende ademhaling.

Chronische vermoeidheid – ook wel chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) genoemd – is een complexe aandoening met verschillende mogelijke oorzaken. Er bestaan in Nederland diverse behandelcentra, elk met een eigen aanpak: sommigen richten zich op lichamelijke factoren, anderen op psychische begeleiding. Dat verschil is begrijpelijk, want over de precieze oorzaak van chronische vermoeidheid bestaat nog veel onduidelijkheid.

Naast aanhoudende vermoeidheid en moeizaam herstel na inspanning komen vaak ook klachten voor zoals: slaapproblemen, concentratie- en geheugenverlies, maag- en darmklachten en spier- of gewrichtspijn.

Hoe is chronische vermoeidheid te begrijpen?

Hoewel de achterliggende oorzaken kunnen verschillen, lijkt er één gemeenschappelijk kenmerk:
een sterk verminderd vermogen van het lichaam om met prikkels en uitdagingen om te gaan.
Het is alsof het systeem van lichaam en geest door een ‘crash’ uit balans is geraakt.
Het herstelvermogen van het lichaam vermindert, de psyche raakt overbelast, en prikkels worden moeilijker verwerkt.

Bij de één ligt het accent meer op lichamelijke uitputting, bij de ander op psychische overbelasting – vaak is het een combinatie van beide.

De lichamelijke kant van chronische vermoeidheid

Wanneer het lichaam slecht herstelt na inspanning, duidt dat op een verminderde werking van de mitochondriën, de energiefabriekjes van onze cellen. Onderzoek toont aan dat het functioneren van deze kleine organellen cruciaal is voor onze energiehuishouding en algehele gezondheid.

Een belangrijke verstorende factor is oxidatieve stress: wanneer cellen verbrandingsresten niet goed kunnen opruimen, raken de mitochondriën overbelast en daalt de energieproductie.
De Buteyko-methode helpt dit proces te herstellen door het CO₂-niveau in het lichaam te verhogen.
Meer koolzuurgas betekent betere zuurstofafgifte aan de cellen, waardoor:

• de celstofwisseling verbetert,
• het zelfreinigend vermogen van de cel toeneemt,
• en oxidatieve stress afneemt.

Zo ondersteunt een rustige, evenwichtige ademhaling het natuurlijke herstelproces van binnenuit.

De psychische kant van chronische vermoeidheid

Veel mensen met chronische vermoeidheid ervaren dat prikkels uit de omgeving hen snel uit balans brengen. Dat komt niet alleen door lichamelijke uitputting, maar ook door langdurige stress.
Bij stress staat het lichaam continu ‘aan’: de aandacht is naar buiten gericht, het bloed stroomt naar spieren en zintuigen, en de rustorganen krijgen te weinig doorbloeding. Dat put uit en vervreemdt ons van onszelf. Met de Buteyko-methode leer je het zenuwstelsel tot rust te brengen via de ademhaling.
Door de oefeningen:

• daalt het stressniveau,
• neemt het lichaamsbewustzijn toe,
• en verschuift de aandacht van de buitenwereld naar binnen.

Hierdoor ontstaat weer ruimte voor herstel, rust en energie.

Waarom helpt de Buteyko-methode bij chronische vermoeidheid?

De kracht van Buteyko ligt in de combinatie van fysiologisch herstel en mentale rust.
Door het ademcentrum te kalmeren en de CO₂-balans te herstellen:

• verbetert de zuurstofvoorziening,
• daalt de spanning in het zenuwstelsel,
• en krijgt het lichaam weer ruimte om te herstellen.

Buteyko biedt zo een natuurlijke manier om energie terug te vinden, zonder te forceren of te overbelasten.

Zelf ervaren wat Buteyko voor jou kan betekenen?

Heb je last van chronische vermoeidheid of CVS en wil je je energie op natuurlijke wijze herstellen?
Met de Buteyko-methode leer je rustig ademen, stress verminderen en je herstelvermogen versterken.

Veelgestelde vragen

• Moet je oppervlakkig ademhalen volgens deze methode?

  Dat hangt ervan af wat je onder oppervlakkig verstaat. Een hoge ademhaling waarbij je het middenrif niet tot nauwelijks gebruikt is in ieder geval niet de bedoeling! Dat is een zeer ongezonde vorm van ademhalen! 

  Wanneer er in de Buteyko methode wordt gesproken over een minder diepe ademhaling wordt daar mee bedoeld: een rustige buikademhaling, de borst beweegt niet tot nauwelijks, en de ademstroom is zo rustig (en in die zin dus ‘minder diep’) dat hij onhoorbaar is. Ademhaling in rust wel te verstaan, dus niet wanneer je bv aan het rennen bent.

• Hoe vaak en hoe lang moet ik oefenen voor een goed resultaat?

  Voor mensen die de cursus volgen raad ik aan 2 maal daags 15 min te oefenen. Kort na het opstaan en vlak voor het slapen gaan werkt over het algemeen het beste. Dat moet je 3 maanden vol houden.

  In hoeverre het daarna verstandig is om na die 3 maanden (zeer regelmatig) te blijven oefenen hangt van de klachten af én van wat je wilt bereiken. Meestal is het af en toe weer eens wat oefeningen doen voldoende om het resultaat dat is bereikt vast te houden.

  Voor sommigen is het 2 maal daags oefenen lastig. Als dat niet goed lukt wil dat niet zeggen dat het volgen van een cursus geen zin heeft, het resultaat zal dan alleen minder zijn. Voor resultaten zoals die op de website staan is het wel een voorwaarde.

• Waarom moet je altijd door de neus ademen, en niet door de neus in en door de mond uit?

  Ik hoor vaak dat een juiste ademhaling betekent: door de neus in en door de mond uit. Dat wordt bv vaak door sportcoaches en yogadocenten gezegd. Ik verwijs dan altijd naar het boek van James Nestor, ‘het nieuwe ademen’, waar heel duidelijk wordt aangetoond dat dat echt een misvatting is. 

  Door de mond uitademen zorgt ervoor dat de ventilatie wordt gestimuleerd. Mond ademhaling is altijd intensief ademen. Uitademen door de mond zorgt er voor dat de ademhaling in zijn geheel te intensief wordt. Naast het (te grote) verlies aan koolzuurgas dat daardoor ontstaat, verliest men dan ook teveel vocht (dehydratatie). 

• Op welke doelen richt je je  bij de Buteyko methode?

  Het klassiek antwoord op die vraag is: een controle pauze (wat daarmee wordt bedoeld wordt uitgelegd op de website) van minstens 40 sec. Die test geeft immers aan hoe goed je lichaam om kan gaan met CO2. Maar dat is niet een doel waar ik me in eerste instantie op richt. 

  Het eerste doel dat behaald moet worden is namelijk dat het richten van de aandacht op het ademen leidt tot ontspanning. Dat is voor heel wat mensen niet het geval, voor hen zorgt het zich concentreren op de eigen ademhaling voor onrust en soms zelfs voor lichte paniek. Ik bouw mijn cursussen zo op dat dat doel, dat aandacht voor de adem ontspanning geeft, door alle deelnemers behaald kan worden. Het is de namelijk de basis voor al het andere ademwerk. Diegenen die zich in deze beschrijving van onrust en lichte paniek herkennen raad ik aan het boek ‘Heradem!’ van Noelle Appermans te lezen. Zij beschrijft de angsten en paniekaanvallen die haar levensloop bepaalden, en hoe ze daar door de Buteyko methode een eind aan heeft kunnen maken.

  Een tweede doel is klachten door een gezonde ademhaling te doen verminderen dan wel verdwijnen. Je zou dat de kern kunnen noemen van de Buteyko aanpak: door te oefenen je adempatroon zo te verbeteren dat je er ziektes en aandoeningen mee kunt behandelen. Dat  kan klinken als een ‘broodje aap’, maar lees de ervaringsberichten op de website en zie wat mogelijk is wanneer je met deze methode aan het werk gaat! Voor mij betekent dit tweede doel dat ik er alles aan doe om de cursisten aan het oefenen te krijgen.

  Er is ook nog een derde doel, waar ik tijdens de cursus alleen maar een kleine aanzet toe geef: de ademhaling gebruiken om je gezondheid en conditie te verbeteren. Er zijn heel wat topsporters die dat doen. Wordt de Buteyko methode in de medische wereld genegeerd omdat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs voor zou zijn, in de sportwereld gaat men uit van een andere benadering: werkt het? Omdat het werkt zijn er heel wat ‘grote namen’ en bekende coaches in de sportwereld die met de inzichten van Buteyko werken om de sportieve prestaties te verbeteren. Als je dit aanspreekt en je ademhaling op orde is, kan ik je doorverwijzen naar een oxygen advantage coach, omdat dit derde doel in mijn cursus minder aan bod komt.

• Wat is het verschil tussen de Buteyko methode en methodes als die van Wim Hof?

  Voor iemand die de Wim Hof methode kent (voor verbonden ademhaling, een andere ademmethode, geldt hetzelfde) zal het enorme verschil daarvan met de Buteyko methode opvallen. Waar je met Buteyko oefent om zo rustig mogelijk te ademen, adem je bij deze methodes juist zeer intensief, met de mond open en in een hoog tempo. Dus eigenlijk een vorm van (bewust) hyperventileren. 

  Die verschillen zijn alleen te begrijpen wanneer je inziet dat het doel waar de methodes zich op richten zeer verschillend zijn. De Buteyko methode richt zich op het verbeteren van het (onbewuste) adempatroon, dus het ademen dat we door de dag (en de nacht!) doen zonder er verder bij na te denken. Dat zorgt voor een ontspannen en gezonde ademhaling, die maakt dat tal van aandoeningen sterk verminderen of verdwijnen.

  De Wim Hof methode, en zeker de verbonden ademhaling, wordt daarentegen gepresenteerd als een methode om emotionele doorbraken te bereiken en blokkades op te lossen. Zo zijn er heel wat  video’s op het internet te zien waarbij mensen tijdens deze vorm van ademwerk emotionele uitbarstingen hebben waarbij ze huilen, schreeuwen of lachen. Zo’n doorbraak blijkt vaak  waardevol, men heeft meer energie, voelt zich vrijer etc.

  Voor diegenen die meer willen weten over verbonden ademhaling kan ik het boek van Nikki van der Velden aanraden,’jouw adem, jouw medicijn’. Aan het eind van haar boek spreekt ze over contra-indicaties, dus condities waarbij het beoefenen van verbonden ademhaling niet zonder risico’s is. Een enorme lijst, waarbij ook aandoeningen als hoge bloeddruk, chronische hyperventilatie, hart- en vaatziekten, diabetis en astma worden genoemd. Dat zijn aandoeningen waar de Buteyko methode zich juist op richt!

  Door bewust te hyperventileren kunnen bij verbonden ademhaling en de Wim Hof methode oude patronen worden doorbroken. De ademhaling wordt dus ‘gebruikt’ om een bepaald effect te bereiken. Wat het niet doet is het verbeteren van het onbewuste adempatroon, datgene waar de Buteyko methode zich op richt. Om die reden raad ik altijd aan om eerst een Buteyko cursus te volgen om er zeker van te zijn dat je adempatroon oké is, zodat je je over de eventuele risico’s van verbonden ademhaling of de Wim Hof methode geen zorgen hoeft te maken.

• Als de Buteyko methode zo effectief is, waarom is het dan niet meer bekend?

  Een vraag die me vaker wordt gesteld, en waarvan de beantwoording niet anders kan zijn dan een aanklacht richting de reguliere medische wetenschap en gezondheidszorg. De resultaten die met de Buteyko methode behaald kunnen worden zijn zonder meer zeer overtuigend. Dat zou toch belangstelling bij de artsen en wetenschappers die zich met deze aandoeningen bezig houden moeten oproepen, zou ik zeggen. Dat is echter niet het geval. Goede resultaten worden ‘anekdotisch’ genoemd, wat zoiets wil zeggen als ‘toevallig en daarom niet van betekenis’, of er wordt gezegd dat er te weinig wetenschappelijk bewijs is voor de methode, waardoor men zich niet met de methode in wil laten. 

  Dat is tot daar aan toe. Weliswaar een zeer eenkennig standpunt, dat weinig tot geen ruimte laat voor een andere benadering. Maar wat gebeurt er wanneer er sprake is van een onderzoek dat zo is opgezet dat het zonder meer een opstap kan zijn naar een wetenschappelijk verantwoord vervolg onderzoek? Dat wordt tegengewerkt, geridiculiseerd en gedwarsboomd. U vindt op de website een documentaire van de Australische TV waarin dat duidelijk naar voren komt.